Artikel
2015-01-21
Interview: 'We denken dat we er invloed op hebben' door HenriŰtte Bal-Dieleman

Profielfoto's op social media, beelden in glossy's en reclame voor schoonheidsbevorderende middelen ... Ze vertellen: wat zien we er goed uit. Of beloven: op deze manier kun je net zo mooi worden als de ander. Overdreven? Niet iets om je druk over te maken? En wat als je dat wel doet? GZ-psycholoog Annelies van Pelt denkt na over de maakbaarheid van het leven en over onze identiteit in Christus.

Ze steekt direct van wal. "In onze maatschappij staat schoonheid hoog aangeschreven. Mensen willen graag mooi gevonden worden. Dat heeft volgens mij ook te maken met de maakbaarheid van het leven: we denken dat we er invloed op hebben. Als je iets niet mooi vindt, doe je er iets aan. Grijze haren niet mooi? Geef ze een kleurtje. Die keuze heb je immers. En daartegenover staat dat je er steeds meer op wordt afgerekend als je niet meedoet, als je dus een andere keuze maakt."
Like mij, vind ik leuk ...
"Ja, dat kennen we van de social media. Interessant zijn, daar draait het om. We zijn veel bezig met onszelf presenteren. Facebook is misschien van oorsprong een middel om met vrienden in contact te komen. Maar het is ook een medium waarop je kunt laten zien wie je bent en hoe interessant je bent. Ik denk dat steeds meer de eerste oppervlakkige indruk bepalend is of we iemand leuk vinden en dat we minder de tijd nemen om iemand echt te leren kennen."

Nieuwe zonde

Vroeger waren rimpels uiting van ouderdom, levenservaring en -wijsheid. Vanwaar die verandering?
"We lijken het steeds moeilijker te vinden dat het leven eindig is. Vroeger hoorde het levenseinde erbij. Nu proberen we dat zoveel mogelijk uit te stellen. Verval van schoonheid en gezondheid mag er dus niet zijn. Daar zie je ook weer iets van die maakbaarheidsgedachte. Als het niet hoeft, rimpels en huidplooien, waarom laat je ze dan bestaan? Gezondheid en schoonheid zijn doelen geworden om met alle mogelijke middelen na te streven, daar doe je alles voor. Die nieuwe doelen vragen om nieuwe normen. En daarvan afwijken wordt eigenlijk een soort 'nieuwe zonde'. We willen zo graag bij andere mensen horen en gewaardeerd worden, dat we ongemerkt heel ver kunnen gaan om niet af te wijken en uitgesloten te worden. Aan de basis daarvan ligt dus angst."

Kennen christenen ook die 'nieuwe zonde'?
"Ja, ook wij kennen die zonde; wij zijn net zo menselijk als niet-christenen. Zelf gebruik ik bijvoorbeeld make-up en ik volg in mijn kledingkeuze het modebeeld. Dat doe ik voor mijzelf, maar ook een beetje voor de ander. Net als de meeste mensen.
Vanuit de psychologie weten we dat hoe je naar jezelf kijkt, te maken heeft met hechting. Dat is voor christenen niet wezenlijk anders dan voor niet-christenen. Kreeg je als kind van je ouders goede zorg, waren ze er voor je, voelde je je veilig? Dat is de basis voor het ontwikkelen van een bepaald beeld van jezelf en hoe je kijkt naar anderen. Dat je gemerkt hebt dat je iemand om hulp mag vragen of dat je een ander blij kon maken met je peuterlach. Ik werk met jongeren van 12 tot 18 jaar en ik zie soms hoe kenmerken binnen een gezin worden doorgegeven; het belang dat moeder en dochter hechten aan diŰten bijvoorbeeld of een bepaalde mate van onzekerheid."

Fundament van identiteit

"Christenen kunnen wel veel steun hebben aan hun identiteit in Christus. Ik ben Gods schepsel. Hij vond mij zo de moeite waard dat Hij zijn Zoon heeft gegeven om voor mij te sterven. Voor mijzelf is dat besef belangrijk geweest. Dat ik mij bewust werd dat zoiets duizelingwekkend dieps het fundament is van mijn identiteit. Ik ging vanaf toen ook anders om met mijn lijf en mijn uiterlijk. Dat werd aan de ene kant minder belangrijk en aan de andere kant is het ook niet erg om te experimenteren met make-up. Het draait om het vinden van een balans tussen 'veronachtzaam je lichaam niet' en 'verheerlijk je lichaam niet'."

Geen bezwaar dus tegen een zorgvuldige kledingkeuze bij een sollicitatie?

"Daar heb ik niets op tegen. We letten toch ook op onze kleding als we naar de kerk gaan? Mijn oma zei vroeger al: 'als je naar de kerk gaat, ga je op bezoek bij God.' Iets dergelijks geldt ook voor feestjes en sollicitaties. Kleding heeft een functie. Als je maar trouw blijft aan jezelf. Daar bedoel ik mee, dat je geen beeld vertoont waar je uiteindelijk toch niet aan kunt voldoen."

Mag je zijn wie je bent?

"Als psycholoog zeg ik: ja, want als je jezelf als persoon veroordeelt, word je daar ongelukkig van en kun je jezelf enorm in de weg zitten. Als christen zeg ik: ja, maar dat is niet alles. Het is ook van belang dat ik tot mijn doel kom. Er is een Visje-spreuk: God houdt zoveel van je, dat Hij je neemt zoals je bent, maar Hij houdt te veel van je om je zo te laten! Die spreuk zegt precies wat ik denk. Ik zie overigens in het tienerwerk steeds meer meidenavonden rond make-up en kapsels en zo. Bedoeld als leuk meidending. Maar ik vraag me erbij af: wat is de onderliggende boodschap van zo'n activiteit, die nadruk op ons uiterlijk?"

Dus: echte schoonheid zit van binnen, zoals een bekende uitdrukking zegt?
"Ook dat is een versimpeling van de werkelijkheid. Ons innerlijk staat niet los van ons uiterlijk. Je merkt aan iemands houding en mimiek hoe hij zich van binnen voelt. Bijvoorbeeld aan een glinstering in de ogen, een lach of hoe hij genietend voor zich uitkijkt. Ook als iemand een introverte persoonlijkheid heeft. En evenzo, als mensen ergens mee worstelen, zie je dat aan de buitenkant."

Uitdaging voor christenen
Wat is de uitdaging voor christenen op het terrein van schoonheid en uiterlijk?
"We zullen ons er op de een of andere manier toe moeten verhouden, zonder te vervallen in uitersten als: ons uiterlijk doet er niet toe, of: schoonheid is de norm voor ons leven. De maakbaarheidsgedachte in onze maatschappij gaat niet aan christenen voorbij. In dat kader vraag ik mij in mijn werk regelmatig af: hoe lang behandel je iemand? Wanneer komt het moment dat je zegt: hij of zij is 'beter genoeg'? We leven in een gebroken wereld. Rafelranden blijven er tot de Here Jezus terugkomt. Mensen kunnen ermee worstelen. Een collega van mij zegt dat je pas echt volwassen bent als je je eigen tegenstrijdige gevoelens (ambivalenties) kunt verdragen. Laten we daarom mild zijn en oprecht ge´nteresseerd in elkaar, niet direct met ons oordeel klaarstaan. Als we eerst de relatie zoeken, de verbinding, voorkomen we uitspraken waar mensen van in de knoop raken. In de Here Jezus hebben we een geweldig voorbeeld: Hij was oprecht ge´nteresseerd in mensen. Laten we proberen door Zijn ogen naar elkaar te kijken."


Annelies van Pelt (28, CGK Oud-Beijerland), werkt als GZ-psycholoog bij De Hoop ggz, divisie kinder- en jeugdpsychiatrie in Dordrecht. Zij omschrijft zichzelf als: christen, optimist, puur, sociaal, nieuwsgierig, gek op muziek, altijd op zoek naar uitdaging, hart voor tieners.


 


Abonneer u nu op de RSS-feed van De Wekker