Artikel
2015-03-08
Interview: Waar is God in onze 24-uurseconomie? Een gesprek met econoom en bouwkundige Pieter-Bart Visscher
Door Mark Walle
t

Het is een terugkerend refrein in het televisieprogramma 'Ik vertrek', waarin Nederlanders naar het buitenland vertrekken: we willen graag een rustiger leven. Dat denken de emigranten te vinden in veelal zuidelijker gelegen landen. "Het is daar relaxter, mensen zijn er minder gestrest.” Vervolgens ziet de kijker hoe de verbouw van het nieuw verworven bezit hen maandenlang dag en nacht aan het werk houdt.

Het ziet ernaar uit dat het programma nog wel even voort kan, tenminste wat de oorzaak van het vertrek uit Nederland betreft. De 24-uurseconomie dringt zich steeds sterker op. Een toenemend aantal plaatsen biedt ruimte aan openstelling van winkels op zondag. We zijn eraan gewend ’s avonds naar de supermarkt te gaan of online iets te bestellen. Dat laatste betekent dat ook medewerkers van distributiecentra op onregelmatige tijden present moeten zijn. Want als de verwerking van de bestelling te lang duurt, is de klant met één muisklik bij de concurrent.

Op zondag het licht uit
Als christen ziet consultant Pieter-Bart Visscher de ontwikkelingen met gemengde gevoelens aan. "We profiteren allemaal van de ruime beschikbaarheid van diensten,” zegt hij. "Bijna iedereen vindt het prettig om ook ’s avonds nog boodschappen te kunnen doen, het laatste nieuws bijna live te volgen en buiten kantooruren contact te hebben met allerhande instellingen.”
Tegelijkertijd signaleert hij dat het voor christenen in toenemende mate begint te schuren, met name rond de zondag. "Er wordt vaker van medewerkers verwacht dat ze ook op zondag inzetbaar zijn. We kunnen onze eigen consumptievraag wel uitstellen, maar vanuit de markt wordt continu om aanbod gevraagd.”
Visscher verwacht in de komende tien jaar "een enorme uitholling van de zondag. Dit soort processen is bijna niet te keren,” zegt hij. "Ik merk dat overal, in de horeca, detailhandel en natuurlijk de bouw- en vastgoedsector. Er is bijna geen sector meer waar op zondag collectief het licht uitgaat. Economische processen laten zich moeilijk matigen, zo ook de toenemende druk op de zondag.”

Dus er zit weinig anders op dan mee te bewegen?
"Ten dele wel, vrees ik. Ik vraag me af of het bijzondere karakter van de zondag nog lang bewaard zal blijven en of we ons überhaupt kunnen wapenen tegen de vraag die op ons afkomt. Ik kan me zomaar voorstellen dat over een aantal jaar naast de term weigerambtenaar ook de term weigerwerknemer bestaat, voor mensen die op christelijke gronden niet op zondag willen werken. De maatschappelijke druk zal toenemen. Dat vraagt radicale keuzes in ons werkgedrag.
Het is echter belangrijk ons niet te laten meeslepen in de voortdurende drang naar ‘meer’. Juist voor christenen zou het een keer genoeg moeten zijn. We hoeven niet per se door te groeien naar een groter huis, een grotere auto, meer vakanties. Je kunt ervoor kiezen om extra financiële ruimte niet om te zetten in extra bezit of beleving, maar in minder werken en meer tijd overhouden voor andere dingen.”

Maar er is een hypotheek, een auto, verzekeringen…
"Ik ondervind die druk aan den lijve; we zitten als gezin in de drukste tijd van het leven, met twee opgroeiende kinderen, een hypotheek en we werken allebei. Maar ik hoop dat het over een paar jaar financieel mogelijk is te kiezen voor minder werk en meer tijd. Dat vraagt ook op financieel vlak scherpe keuzes.”

Economie van het genoeg

Is dat typisch christelijk?
"Niet per se. In de Verenigde Staten is al enige tijd een beweging gaande die de economie van het genoeg vrij radicaal in de praktijk brengt. Ik volg dat met grote interesse. Lange tijd waren in de VS vooral sprekers populair die lezingen hielden over de snelste weg om miljonair te worden. Maar de laatste tijd bespeur ik een groeiende aandacht voor ‘frugality and minimalism’, waarbij soberheid centraal staat. Deze mensen willen niet hun hele bestaan vullen met meer verdienen om een hoge kredietschuld af te betalen, maar zij kiezen ervoor uit de rat-race van de 24-uurseconomie te stappen. Niet zozeer vanuit christelijke of religieuze motieven, als wel vanuit een algehele kritiek op de consumptiemaatschappij.
Het verbaast mij dat ik deze levenshouding weinig onder christenen tegenkom, terwijl die volgens mij Bijbels gezien goed te verdedigen is.”

Hoe komt dat, denk je?
"Ik weet dat niet goed. Vanuit de samenleving is er een grote druk om te blijven werken en doorgroeien, en daar ontkomen ook kerkmensen klaarblijkelijk niet aan. Maar met meer geld koop je geen extra levensgeluk. Dat wijst ook economisch onderzoek uit. Ik las daarnaast van palliatief verpleegkundige Bronnie Ware die een spijt top-5 bijhield van haar stervende patiënten. Spijt over te weinig gewerkt of te weinig verdiend kwam daarin niet voor, sterker nog, elke mannelijke patiënt gaf aan te veel tijd op de tredmolen van het werk te hebben doorgebracht. Laat dat ook voor ons een wake-up call zijn.”

Radicale keuzes

De Tilburgse hoogleraar Johan Polder stelde recent dat christenen op dit gebied radicale keuzes moeten maken, willen ze echt werk maken van de participatiesamenleving.
"Ik vind het een mooie opdracht, maar ik zie een dergelijke radicaliteit in de kerken nog te weinig terug. Ook bij mijzelf niet, overigens. Vanuit de overheid is de boodschap dubbel: aan de ene kant wordt ingezet op arbeidsparticipatie van mannen en vrouwen, terwijl men aan de andere kant pleit voor een participatiesamenleving. Dat verdraagt zich niet goed met elkaar.”
Is het niet goed calvinistisch om te woekeren met onze talenten?
"Hard werken is niet verkeerd. Maar het ontspoort als het verdiende geld geen middel meer is, maar een doel wordt. Hoeveel tijd blijft er dan nog over voor het omzien naar elkaar, het gezin, en voor vrijwilligerswerk? Voor een duurzaam leven?”
Hard werken heeft onze economie geen windeieren gelegd en ook veel mensen uit de armoede geholpen.
"Dat is absoluut waar. Ik ben het dan ook niet eens met de Franse econoom Thomas Piketty. Voor hem is het grootkapitaal de wortel van alle kwaad. Maar zo zwart-wit ligt het niet.”

De essentie van Job

Geld is niet vies?
"Nee. Geldzucht wel. Met geld kan heel veel goeds worden gedaan, in het klein of in het groot. Denk aan de Bill en Melinda Gates Foundation en The Giving Pledge van Amerikaanse miljardairs die tal van ontwikkelingsprojecten steunen. Bovendien bieden ondernemers veel mensen werkgelegenheid. Ik vind daarom niet dat rijkdom verkeerd is en ik geloof ook niet dat de Bijbel er zo over spreekt. De vraag is: hangt je hart eraan? De essentie van de geschiedenis van Job is dat zijn rijkdom zijn relatie met God niet in de weg stond.”

Het is bijna biddag. Wat heeft God met de economie te maken?
"Economische ontwikkeling lijkt een macht op zich, maar het functioneren ervan staat of valt met gezondheid en sociale verbanden. Daarin zijn we sterk afhankelijk. Ik denk bovendien dat God alles te maken heeft met ons koopgedrag. En met hoe onze agenda eruit ziet.”


Pieter-Bart Visscher (1986) is econoom en bouwkundige en werkt bij het Rotterdamse vastgoedadviesbureau Fakton. Eerder werkte hij bij financieel en zakelijk dienstverlener Deloitte. Hij is getrouwd, heeft twee kinderen en is lid van CGK Goes.



 


Abonneer u nu op de RSS-feed van De Wekker