Artikel
2015-06-22
Heeft christelijke politiek toekomst? De 10 geboden en de politiek door Hans Tanis

Het nadenken over de toekomst van de christelijke politiek heeft iets bijzonders. De christelijke partijen hebben immers niet eerder zo weinig zetels behaald als bij de Kamerverkiezingen van 2010 en 2012. Tegelijkertijd hebben de CU en SGP niet eerder zoveel politieke macht gehad als tijdens de laatste kabinetten.  

Belang religie
Religie is de achterliggende jaren weer een belangrijk thema geworden in het politieke debat. De aanslagen van 11 september 2001 hebben hier sterk aan bijgedragen. De relatie tussen islam en geweld, maar ook de houding ten opzichte van de allochtonen in ons land, werd een factor in de discussie over het integratiebeleid. En, in het verlengde daarvan, hoe gaat de overheid om met godsdienst in het publieke domein?

In het algemeen wordt er vanuit de politiek in het negatieve over religie gesproken; er lijkt een bedreiging vanuit te gaan. Dit komt duidelijk aan het licht als het gaat over thema’s als de zelfbeschikking over het leven, het homohuwelijk, emancipatie. Zeker bij die partijen die vooral opkomen voor de vrijheid van het individu, zoals de VVD en D66. De VVD geeft in haar verkiezingsprogramma voorrang aan het gelijkheidsbeginsel, ten koste van de godsdienstvrijheid. Artikel 1 van de Grondwet staat centraal. Eenzelfde lijn is waar te nemen bij D66, terwijl ook de PvdA, vanuit een andere invalshoek, de gelijke rechten van groepen nadrukkelijk koppelt aan religieuze uitingen. Kortom, de ruimte voor de veelkleurigheid van onze samenleving mag niet botsen met de individuele vrijheid.

Wetgeving
Onmiskenbaar is onze Nederlandse wetgeving beïnvloed door de tien geboden. Opgesteld in een tijd waarin het morele en ethische kompas van velen nog (indirect) beïnvloed werd door de Bijbel. Mede door de invloed van het Verlichtingsdenken, zeker vanaf de jaren ’60, vond in Nederland een ingrijpende verandering plaats. Dit heeft geleid tot het centraal stellen van het individu, dat recht heeft op zelfontplooiing. De conservatieve filosoof Kinneging heeft al een aantal jaren geleden de gevolgen hiervan scherp in kaart gebracht. Sinds deze doorbraak vieren volgens hem ‘oppervlakkigheid, morele uitholling en het platte, egocentrische materialisme hoogtij’. i De filosoof H. Jochemsen zegt hierover:  ’In het postmoderne denken wordt ontkend dat er enige normatieve instantie is buiten de mens of althans de menselijke gemeenschap. Samenlevingen en culturen construeren hun eigen moraal en dit geldt ook voor de individuen’.ii Van een vaste of eenduidige moraal is de afgelopen decennia dan ook weinig overgebleven. Vanzelfsprekende grenzen, normen, uitgangspunten en waarden kwamen op de tocht te staan. Deze ontwikkelingen hebben diepe sporen getrokken in onze samenleving. Dit vertaalt zich niet alleen in de samenstelling van het parlement, deze opvattingen werken uiteraard ook door in de politieke besluitvormingsprocessen. Al enkele tientallen jaren zien we daardoor dat er, met een zekere regelmaat, besluiten worden genomen waarmee er weer een stukje afstand genomen wordt van het christelijk verleden van ons land.

Ingedut
De ontwikkelingen in de samenleving hebben met zich meegebracht dat burgers zijn losgeraakt uit oude sociale en politieke structuren, waaronder de kerk en de politieke partij. Konden politieke partijen gedurende de verzuiling rekenen op een vastomlijnde en trouwe achterban, dit veranderde vanaf het eind van de jaren zestig. De ”zwevende kiezer” kwam op het toneel, de opkomst bij verkiezingen liet een langzaam maar zeker dalende trend zien en politieke partijen kregen te kampen met al maar dalende ledentallen. Het lijkt helaas ook bijna een vanzelfsprekendheid dat veel christenen zich niet bijzonder betrokken weten bij de politiek. Politiek is immers saai en ingewikkeld, er worden vaak spelletjes gespeeld. Je kunt je tijd en energie beter in het kerkenwerk stoppen.

Nog afgezien van de vraag of genoemde begrippen ook niet vaak op het kerkenwerk van toepassing zijn, vraag ik mij echter af of het wel zo vanzelfsprekend is dat christenen vaak zo weinig politieke betrokkenheid en activiteit vertonen. Hoe dit ook zij, de processen in de samenleving zijn ook aan christenen niet voorbij gegaan en hebben per saldo geresulteerd in politieke apathie en een gebrek aan politieke participatie onder christenen. Een christen politicus kan zich daardoor ook wel eens ‘eenzaam‘ voelen in de eigen kerkelijk gemeente.

Gelukkig zijn er overigens in toenemende mate allerlei initiatieven. Zo zie ik in Sliedrecht vanuit de kerken buurtwerk, participatie in het WMO-platform, en vrijwilligerswerk rond schuld hulpverlening. De participatiesamenleving biedt kansen! Maar hoe kan het toch dat de christenheid in Nederland zo ingedut is, bijna onverschillig, toekijkt naar wat zich in politiek Nederland afspeelt? Zijn we misschien toch te druk binnen ons eigen kringetje? Verlangt God niet van ons dat we opkomen voor zijn wil, juist ook in het politieke leven? En dat we de relevantie laten zien van zijn geboden voor de samenleving als geheel.

Compromis
Ethiek in de politiek is geen specialiteit van christelijke politici. Hoe begrijpelijk ook, al te gemakkelijk wordt ethiek vaak geduid in relatie tot medisch-ethische onderwerpen. De bezinning op het morele handelen heeft echter betrekking op het totaal van overheidshandelen. Politieke keuzes op alle beleidsterreinen gaan over goed en kwaad. Het gaat niet alleen over de uitwerking van de tien geboden in concrete wetgeving, maar ook bij thema’s als buitenlands beleid, verkeersveiligheid zijn er normatieve keuzes in het geding.  Feitelijk bestaat er geen neutraal beleidsterrein.

Nog om een andere reden is de relatie tussen politiek en ethiek van belang. Dat is de politieke realiteit in Den Haag. Sinds de komst van het kabinet Rutte 2 hebben de beide kleine christelijke partijen samen met D66 een sleutelpositie ingenomen. Het CDA heeft bewust voor een andere positie gekozen, de drie constructieve gedoogpartners hebben de afgelopen periode in het centrum van de macht gestaan. Zelfs de ene zetel van de SGP in de Eerste Kamer was cruciaal voor het kabinet. Los van de vraag hoe deze positie zich zal gaan ontwikkelen na de installatie van de Eerste Kamer, het is een unieke positie.

De vraag naar de grenzen van het compromis ligt dan op tafel. Immers, door het onderhandelen met het kabinet kunnen zaken gedaan worden. Maar als er alleen eenzijdig gekeken wordt naar wat ‘binnengehaald’ wordt, doen we dan recht aan het beleid dat onaangetast blijft? Want hoewel de kleine christelijke partijen de afgelopen jaren een aantal ‘successen’ hebben behaald, andere onderwerpen zijn en blijven onbespreekbaar.

Beleid dat soms haaks staat op Gods Woord. Deelnemen aan de politiek, het gebruikmaken van de unieke positie, waardoor verslechteringen worden tegenhouden roept waardering op. Maar er blijft veel te wensen over!

‘Aan het stellen van een compromis zal altijd een stuk lijden inherent zijn’ schreef prof. Velema.iii De kwestie van het compromis zal zich frequenter en intensiever voordoen naarmate de maatschappij zich verder vervreemdt van Gods geboden. Maar als we de spanning van het compromis niet ervaren, is de vraag relevant of pragmatisme niet een way of life is geworden. Christenen kunnen in het parlement niet zwijgen over on-Bijbelse zaken, anders volgen we onder het mom van de democratie de meerderheid in het kwaad.

Toekomst
Men kan de vergaderzaal alleen maar willen benutten als mogelijkheid om het gebod van God te proclameren. Maar politiek is naar mijn mening meer dan getuigen. Er moet immers geordend, besloten en geregeerd worden. Daarnaast; de Schrift verbindt getuigen aan doen. Er moet ook geregeld en gehandeld worden – als voorbeelden; de opname van een neergelagen medemens (Lukas 10) of het preventief plaatsen van een hek op een dak (Deut. 22). Het land moet bestuurd worden, christenen hebben een taak in de samenleving. Maar de geschiedenis van Daniël en het teken van het beest uit Openbaring laten zien dat een christen niet onbegrensd kan participeren.

Daarnaast moeten we onze ogen niet sluiten voor de verdere doorwerking van de secularisatie in ons land. Het is mooi om te zien dat de christelijke partijen hun huidige positie in politiek Den Haag benutten. Maar de ontwikkelingen in onze samenleving gaan door. De vraag is dan ook hoe lang deze bijzondere positie nog zal duren. Ook de opiniepeilingen geven bepaald geen positieve verwachtingen. De tijd van een prominente positie van christelijke politici in de Kamer lijkt voorgoed voorbij te zijn. Een eerste signaal daarvan is al gegeven door premier Rutte, na de recente installatie van de Eerste Kamer gaf hij nadrukkelijk aan te willen gaan werken met ‘verschillende partners’. De vaste gedoogpartners komen hierdoor in een andere positie te staan. Reden temeer om de wijze waarop Slob en Van der Staaij ook nadrukkelijk het debat buiten politiek Den Haag aan willen gaan, bijzonder te waarderen.  

De roeping van een christen betreft ook zijn leef-, woon- en werkomgeving. Heel het leven, huwelijk, kerk, gezin krijgt te maken met het compromis. Daarnaast moet het compromis iets tijdelijks hebben, we mogen het niet vanzelfsprekend als een vast gegeven accepteren. Dat vereist een grondig doordenken van de tijdgeest. Belangrijk is dat dit gelovend geschiedt, vanuit de belijdenis dat God regeert, en vertrouwend op Zijn beloften. Als christen zullen we moeten laten zien wat het inhoudt ‘een levend lidmaat van de christelijke kerk te zijn’. Ieder christen heeft in zijn of haar omgeving de opdracht om een lichtend licht en een zoutend zout te zijn, waarbij we het resultaat, de uitkomst van ons handelen aan God mogen overlaten. Juist christenen zouden daarom –vooral in deze tijd– moeten staan te popelen om zich in te zetten voor christelijke politiek in Nederland.

J.P. Tanis, lid van de CGK Sliedrecht (Bethel), is wethouder namens SGP/ChristenUnie in Sliedrecht.

i A. Kinneging; Geografie van goed en kwaad
ii R. Kuiper; De normatieve teugel van de christelijk-wijsgerige ethiek.
iii W.H. Velema; Ethiek en pelgrimage





 


Abonneer u nu op de RSS-feed van De Wekker