Artikel
2015-10-23
Interview: 'De gemeenschap van de kerk blijft, ook als die van het werk wegvalt' Dankdag vieren als je werkloos bent

Door Henriëtte Bal-Dieleman

Stel, je bent werkloos en het wordt dankdag voor gewas én arbeid. Dan maar hopen dat de dominee het die dag vooral houdt bij 'gewas' zodat je niet verplicht bent om te danken voor de arbeid die je zelf niet meer hebt? We leggen het voor aan Bert Moolhuizen, beroepsmatig en persoonlijk betrokken bij het thema.

"Dit onderwerp heeft mijn hart," opent Moolhuizen het gesprek. "Waarom? Ik ben zelf ervaringsdeskundig. Verder heb ik mij als directeur van vakoganisatie CGMV met het thema beziggehouden en kom ik er ook in mijn huidige praktijk voor mediation en coaching mee in aanraking. Binnen onze kerken ben ik lid van de werkgroep Diaconaat in de samenleving, waarin aandacht voor werkloosheid op allerlei manieren vorm krijgt."

De cijfers en het geld
Is het probleem vandaag de dag nog wel echt een probleem?
"Vergis je niet. Als je het hebt over werkloosheid in Nederland, dan heb je het nog steeds over zo'n 650.000 à 700.000 mensen zonder betaalde arbeid. Hoewel de regering roept dat het met de economie beter gaat, is dat aan deze cijfers nog niet te merken. Sommige sectoren hebben er minder last van. Voor mensen in de ICT of met een gespecialiseerde technische opleiding valt het vaak wel mee, maar kijk je naar het totaal, dan is de werkloosheid nog steeds groot."

Hoe belangrijk is het voor een christen om geld te verdienen? Je mag toch weten dat God zo voor je zorgt dat je niets te kort komt?
"Dat is complex. Inderdaad, het is zo, God zorgt voor je. Ik spreek uit eigen ervaring. En van anderen hoor ik dat ook wel. Tegelijk merk ik dat het in de praktijk niet altijd eenvoudig is om daar zomaar op te vertrouwen. In de maatschappij is geld van groot belang. Alles wat gebeurt, is economisch gestuurd. Alles lijkt te draaien om geld. Maar ik zeg daarbij: het verdienen van geld leidt niet automatisch tot geluk en zeker niet automatisch tot een leven dichter bij de Here. Geld bepaalt wel veel van ons dagelijks bestaan, de zorg erover kan je dus ook heel gemakkelijk in zijn greep krijgen."

Misvattingen over werk en werkloosheid

Ook als je werkloos bent?
Ik zie veel mensen die erg belast zijn met hun werk en met geld verdienen omdat de financiële lasten hoog zijn. Werkloosheid kan dan een schrikbeeld zijn. Maar ik heb gezien en ervaren dat er ook nieuwe perspectieven kunnen ontstaan als je je werk kwijtraakt. Ik wil maar zeggen: werkloosheid is niet altijd alleen maar iets negatiefs.

En er bestaat nog zo'n misvatting: arbeid is niet alleen maar betaald werk. Ook niet-betaald werk kan ongelooflijk zinnig werk zijn, nuttig en dienstbaar. Maar wij hebben dat vaak één-op-één aan elkaar gekoppeld, dat arbeid gelijk is aan een betaalde baan. Het punt hier is eigenlijk: wat bepaalt je identiteit? Ben je wát je doet en wat je verdient? Of ben je wíe je bent? En voor christenen: weet je je een geliefd kind van de Here? In dat laatste geval is verlies van je werk geen verlies van identiteit."

Toch is het ook voor christenen niet eenvoudig om hun werk te verliezen

"Dat is zo. Werkloos raken is ingrijpend. Het verwerken gaat als in een rouwproces, met de elementen ontkenning, boosheid, ertegen vechten, verdriet en aanvaarding. Die fasen hebben tijd nodig. Veel mensen die werkloos raken, proberen zo snel mogelijk weer aan de bak te komen. Ik adviseer om even een adempauze te nemen om het verlies te verwerken en na te denken over wat het betekent voor de rest van je leven. Daar komen mensen soms niet aan toe, ze schamen zich voor het verlies van hun werk. Ik kijk er nuchter naar, in Nederland hebben we de voorziening van de werkloosheidsuitkering. Daardoor ontstaat de mogelijkheid om tijd te nemen om het verlies van je werk te verwerken.

Taak van de kerk
Hier komt overigens wel de taak van de kerk om de hoek, in de zin van dat je oog hebt voor elkaar. Dus niet in de trant van: 'joh, ik zou maar zorgen dat je snel weer aan de slag gaat' en: 'denk erom: alles aanpakken, hoor!' Dergelijke woorden moeten we maar niet teveel bezigen."

Pakt de kerk die rol?
"Dat is wisselend en hangt ook af van de plaatselijke situatie. In 2013 hebben we een toerustingsronde voor diakenen georganiseerd, waarin we spraken over wat je als kerk kunt doen voor werklozen en hun problematiek. En dat is misschien wel meer dan je denkt, zowel op financieel als op sociaal gebied.

Financieel gezien kunnen we als kerk eventueel zorgen voor een ‘zachte landing’. Mensen die werkloos raken, krijgen altijd te maken met een min of meer acute inkomensachteruitgang. Ze veranderen hun leefpatroon, saneren hun uitgaven, maar soms lukt dat niet snel genoeg. De kerk kan in zulke gevallen kortstondig bijspringen. Zo ontstaat tijd om de omstandigheden aan te passen aan het gekrompen inkomen. De sociale wetgeving is verder doorgaans wel toereikend."

Naast het verlenen van financiële ondersteuning kan de diaconie bijvoorbeeld ook het initiatief nemen om werklozen te mobiliseren in een netwerk. Maak het een platform voor ontmoeting, bemoediging en het delen van ervaringen. Op individueel niveau denk ik aan maatjesprojecten. Ontferm je over een werkloze, denk mee, spiegel, toon je belangstelling, hoor frustraties aan, lees mee met sollicitatiebrieven, oefen sollicitatiegesprekken. Je kunt zoveel doen.

Bij een werkloze kan eenvoudig een isolement ontstaan. Hij of zij raakt zijn sociale netwerk kwijt, de daginvulling, de zin van het leven. Dat alles kan aanleiding zijn dat zo iemand zich als minderwaardig gaat beschouwen en een terugtrekkende beweging maakt. Ik wil benadrukken: blijf deze persoon op een volwaardige manier benaderen. Vooral om wie hij is en niet om wat hij niet meer verdient.

Waak voor het met de beste bedoelingen invullen van het leven van iemand anders. Je ziet bijvoorbeeld nogal eens dat mensen zonder werk gevraagd wordt om allerhande klusjes te doen, want ‘je hebt nu toch tijd’. Treed niet teveel in de autonomie van de ander. Maar heb wel oog voor de ander, omzien naar elkaar is van groot belang."

Advies voor mensen zonder arbeid

"Mensen die hun werk verliezen adviseer ik altijd om in beweging te blijven. In de eerste plaats fysiek. Wandelen, fietsen of anderszins iets doen helpt! In de tweede plaats in de zin van onder de mensen komen en blijven. Daarin kan de kerk een rol spelen, want je bent onderdeel van die gemeenschap. En de gemeenschap van de kerk blíjft, ook als die van het werk wegvalt. Ongelooflijk belangrijk is dat. Daar, in de kerk, hoeft je positie niet te veranderen. Het belang van de kerkgemeenschap is niet te onderschatten."


Bert Moolhuizen (57) is lid van de CGK Emmen en verbonden aan het deputaatschap Diaconaat in de samenleving. Hij heeft een eigen praktijk voor mediation en coaching.



 


Abonneer u nu op de RSS-feed van De Wekker