Artikel
2016-06-24
Interview: Durf na te denken over grote vragen Dit kunnen we leren van Augustinus

Door Mark Wallet

Ds. Willem van ’t Spijker, predikant van samenwerkingsgemeente de Verbinding in Hilversum, voelt zich verwant met Augustinus. De kerkvader leert hem onder meer dat je geen vraag uit de weg hoeft te gaan en je tegelijkertijd mag overgeven aan de goedheid van God.


Wat fascineert u in Augustinus?
"De enorme veelzijdigheid van zijn werk. Hij heeft een prachtig gesprek met God nagelaten: de belijdenissen. Daar kun je veel van leren over de weg die het geloof neemt. Hij heeft diepzinnige boeken geschreven, die ook vandaag nog steeds prikkelen tot nadenken.
Hij heeft nagedacht over de grote vraag waar de wereld in zijn tijd mee te maken had: de ineenstorting van het Romeinse Rijk. Hij heeft diepe en mooie dingen gezegd over de genade van God. Er is zoveel in zijn werk dat de moeite waard is om ook vandaag de dag nog te doordenken.”

Zoektocht
Hoeveel van uzelf vindt u in hem terug?
"Mijn weg tot het geloof is totaal anders geweest dan die van de kerkvader. Ik hoefde niet zo te zoeken in van alles en nog wat. Toch herken ik me in de tekening die hij geeft van zijn eigen zoektocht. Uiteindelijk, en dat is bij mijzelf ook zo geweest, kom je pas echt tot rust als je de vastigheid vindt in God. Er zijn zoveel dingen waarin je kunt proberen om iets te zijn. Er zijn zoveel dingen waaraan je status denkt te ontlenen. Maar dat alles is eerder ballast dan winst. Je status moet je echt kwijtraken, voordat je bij God terecht kunt.
Er is één passage in de belijdenissen van Augustinus die me steeds weer herkenning geeft. Augustinus is de wanhoop nabij en dan hoort hij een kind zingen: 'neem en lees, neem en lees'. Hij neemt de Bijbel op, en die valt open bij Romeinen 13: '… omkleed u met de Heer Jezus Christus en geef niet toe aan uw eigen wil, die begeerten in u opwekt.' Daar komt het ook voor mij steeds weer op aan.
De verwantschap die ik met Augustinus voel, heeft ook te maken met zijn inzet voor de eenheid van de kerk. In de tijd dat hij bisschop was in Hippo ging de kerk van Noord-Afrika al lange tijd gebukt onder een diepe breuk. Met grote inzet heeft Augustinus geprobeerd die scheur te helen. Het ging hem om de eenheid van het lichaam van Christus.”

Kompas
Lijkt de tijd van Augustinus op de onze?
"Op een bepaalde manier wel. Politiek gezien is er veel onzeker. We weten niet hoe de huidige volksverhuizingen uiteindelijk onze wereld zullen vormen. Dat dingen niet kunnen blijven zoals ze zijn, is glashelder. Je kunt proberen dat vast te houden, maar dat zal niet lukken. In zo’n onzekere tijd leefde ook Augustinus - en hij hield koers door op het kompas van het Evangelie te varen en daar de wereld en de kerk bij te bepalen.
Als we denken aan de enorme verdeeldheid in de kerk, is er ook een parallel te trekken met de tijd van de kerkvader. We moeten nadenken over de antwoorden die hij gaf.
En ook durven denken over de grote vragen waar de wetenschap ons voor plaatst. Augustinus ging die vragen niet uit de weg. Hij dacht na over wat het echte geluk brengt, hij dacht na over heel diepzinnige dingen zoals de drie-eenheid, hij hield zich bezig met de grote vragen over de wording van de wereld, en het verloop van de geschiedenis.
Het heeft ons veel te zeggen dat juist in een tijd waarin zoveel onzeker is, door een christen zo nagedacht wordt. Ik bedoel, bij alle vragen die er zijn, zegt Augustinus niet: laten we maar vooral stilstaan bij de redding van de zondaar. Dat doet hij ook, maar niet alleen.”

In de tijd van Augustinus stortte het Romeinse Rijk in elkaar. Wat betekende dat voor christenen van toen?
"De ineenstorting van het Romeinse Rijk door de inval van de Vandalen betekende een enorme uitdaging voor de christenen. Zij kregen het verwijt dat zij er de oorzaak van waren dat alles anders was geworden. Het verwisselen van de goden van het Romeinse Rijk voor het christelijk geloof zou de oorzaak zijn van de ineenstorting van het Rijk. In zijn boek De Stad Gods geeft Augustinus breedvoerig antwoord op die vragen. Of dat voor de niet-christenen overtuigend was, is niet na te gaan. Maar het heeft de christenen wel geholpen om zich tegen de kritiek te verweren.”

Desoriëntatie
Ziet u parallellen met een gevoel van geestelijke desoriëntatie die velen vandaag ervaren?
"Ik vind dat lastig om zo te zeggen. Er is vandaag de dag inderdaad sprake van een breed levend gevoel van geestelijke desoriëntatie. Mensen weten niet meer waar ze wat moeten zoeken. Maar anders dan in de tijd van Augustinus klinkt nu niet het verwijt: waren we maar heiden gebleven. Hoewel, in de pogingen om het christen-zijn terug te dringen naar achter de voordeur zou iets daarvan kunnen doorklinken. Maar we staan daar nog te veel middenin, om er iets over te kunnen zeggen.”

Kenmerkt het thema 'zoeken en vinden' niet elke tijd in de kerkgeschiedenis?
"Dat is een goede vraag. Maar tegelijk: er wordt niet in elke tijd naar hetzelfde gezocht – en dat is maar goed ook. De vragen van onze tijd lijken in zekere zin op die van Augustinus, maar ook weer niet één-op-één. De omstandigheden veranderen, en daarmee veranderen de vragen ook.
Het is te makkelijk om te zeggen: uiteindelijk komt het erop neer dat je rust vindt in God. Dat is wel zo, maar als je het zo simpel neerzet, ontken je de eigenheid van elke tijd.”

Vinden
Wat kunnen we leren van Augustinus' manier van geloven?
"Dat is een lastige. Augustinus was een denker en hij besefte ook: ik moet rust vinden in God. Wat je daarvan kunt leren is: durf te denken en geef je tegelijk over aan de goedheid van God.”

Wat spreekt u daarin aan?
"Dat ik volledig serieus genomen word, en me tegelijk over mag geven aan God. Me mag laten vallen in zijn hand en weten: ik val er niet uit, Hij draagt mij.”

Wat kunnen we bij Augustinus vinden?
"Ik zou beginnen bij de belijdenissen, om die te lezen en te herkauwen. Wie met Augustinus het gesprek aangaat, leert nadenken over de relatie tussen Gods vrijheid en onze verantwoordelijkheid: Een belangrijk thema door de hele kerkgeschiedenis heen. Maar ook over God en de wereld, over hoe een mens daarin een plek heeft.”

Welke uitspraak van Augustinus treft u bijzonder, en waarom?
" 'Veel te laat heb ik jou lief gekregen, schoonheid, wat ben je oud, wat ben je nieuw' (Belijdenissen 10, 27). Als ik ga proberen deze uitspraak te plaatsen en te analyseren, dan sla ik hem plat. Wie de liefde van God in Christus ontdekt, zal altijd zeggen: wat is er veel in mijn leven geweest dat er niet hoort; nu ik dit gezien heb. Veel te laat… Er is zoveel tijd verspild aan dingen die er niet toe doen. Tegelijk: de schoonheid van het evangelie is van ver vóór mijn leven. Die is oud. En: elke dag is zij nieuw, om je mateloos over te verwonderen.”


 


Abonneer u nu op de RSS-feed van De Wekker