Artikel
2016-09-30
Interview: Kijk in de spiegel en wees eerlijk! Gezagsdragers verantwoordelijk voor het aangezicht van God

Door Gerdien Starreveld-van Langevelde

De naam doet het ergste vermoeden: commissie seksueel misbruik. Informatie hierover staat op de website van onze kerken. Beperken dergelijke misstanden zich dan niet tot de Rooms-Katholieke Kerk? Als voorzitter weet ds. P.J. den Hertog wel beter. Toch is hij blij met het bestaan van de commissie.

"Deze commissie is voortgekomen uit eigen ervaring", opent hij het gesprek. "Toen ik in één van mijn vorige gemeenten iemand ontmoette die misbruikt was binnen de kerk, bleek er geen protocol te zijn waarop ik terug kon vallen. Er waren wel initiatieven op persoonlijke titel, maar vanuit de kerkgenootschappen zelf was er helemaal niets. Ik wist dat er recht gedaan moest worden, maar niet op welke manier en ik ben ermee aan de slag gegaan. De instructie die toen geschreven is, lag aan de basis van het synodebesluit in 2001 waarin een klachtenprocedure werd vastgesteld en een commissie benoemd."

Interkerkelijk meldpunt
De Christelijke Gereformeerde Kerken hadden met dit initiatief de primeur binnen de protestantse kerken. Inmiddels werken christelijk-gereformeerden, vrijgemaakt-gereformeerden, Nederlands gereformeerden, hersteld hervormden en de voortgezette gereformeerde kerken samen. Zij hebben bewust gekozen voor één algemeen meldpunt. Ds. Den Hertog: "Dat verlaagt de drempel om aangifte te doen, het wordt als objectiever gezien, is de ervaring. Alles wat helpt om tot melding te komen, is meegenomen. Het gaat in ons meldpunt nadrukkelijk om misbruik in kerkelijke relaties, niet om misbruik in familierelaties."
De meldingen gaan altijd over seksueel misbruik. De expertise van de commissieleden is hierop afgestemd. Zij vertegenwoordigen met elkaar het juridische, pastorale en medische veld, aangevuld met gedragsdeskundigen. Juist deze brede samenstelling maakt dat de klachtencommissie een zo goed mogelijk beeld kan krijgen. En in situaties van gegrondverklaring kent zij de passende maatregelen en acties. Bij klachten die minderjarigen betreffen, wijzen wij altijd op het feit dat de gang naar de politie onvermijdelijk is.

Preventieve werking
De functie van de commissie is tweeledig. Uit de praktijk blijkt hoe belangrijk het is dat er binnen de kerken een plek is waar men dergelijke situaties kan melden. Daarnaast gaat er een preventieve werking vanuit.
Ds. Den Hertog: "Elk mens zet stappen in een bepaald traject. Denk aan een penningmeester. Doordat hij weet dat de boekhouding jaarlijks gecontroleerd wordt, zal hij minder snel tot frauderen overgaan. Elk oranje lampje dat brandt, kan helpen en een volgende stap voorkomen. Zo werkt het toch ook in het verkeer? Het is belangrijk dat we ons realiseren dat deze controle niet plaatsvindt uit wantrouwen, maar juist uit liefde en bescherming. Dat gun je ook de ambts- en gezagsdragers in de kerk."

Terugkijkend op de beginjaren constateert hij dat er bij de start van de commissie sprake was van een inhaalslag. Een deel van de meldingen toentertijd betrof situaties uit het verleden, waarin aan het slachtoffer nog geen recht was gedaan.

Zwakke plekken
Toch mag het functioneren van een ambts- of gezagsdrager niet afhangen van het wel of niet aanwezig zijn van zo'n commissie. "De verantwoordelijkheid ligt bij de persoon zelf", stelt ds. Den Hertog vol overtuiging. Hij kent de valkuilen voor mensen die binnen de kerk gezagsposities innemen, de kwetsbare situaties, de zwakke plekken. Uit ervaring weet hij ook hoe hiermee om te gaan. Lessen die voor iedereen gelden en eenvoudig klinken. "Leer jezelf goed kennen, durf in de spiegel te kijken en wees eerlijk. Wie zie je dan? Als je dat niet goed geleerd hebt, moet je daaraan werken en eventueel de hulp van anderen inroepen. Je draagt als ambts- en gezagsdrager verantwoordelijkheid voor het aangezicht van God. Als je denkt dat je dat niet kunt, moet je het ook niet doen. Natuurlijk zijn er simpele regels te bedenken. Billy Graham zei bijvoorbeeld: 'ik zal nooit met een andere vrouw in de auto zitten'. Je kunt er ook voor zorgen dat je vrouw je agenda kent. Bewaak de tijd van de gesprekken, laat ze zoveel mogelijk op zichtbare locaties plaatsvinden en kies bewust voor een juiste stoelopstelling. Praktische tips, natuurlijk, maar uiteindelijk gaat het erom dat je je kunt gedragen zoals het behoort. Weten wat juist en niet juist is!"

Recht boven roeping
Na zoveel jaren ervaring in de commissie kent hij ook de valkuilen aan de andere kant. "De dader wordt vaak in bescherming genomen. Melding maken van een situatie gaat dikwijls tegen het gevoel in, het doet geweld aan loyaliteiten. Toch moet niemand deze stap schuwen. Je laadt verantwoordelijkheid op je als je ervan afziet."
Machtsmisbruik is altijd de boosdoener. Of het nu een ambtsdrager, een jeugdwerker of organist betreft, het vindt altijd plaats binnen een gezagsverhouding. Dat maakt het melden van misbruik niet gemakkelijker. Eenzelfde remmend effect gaat uit van een zeker aureool dat rondom het roepingsbesef hangt.
Ds. Den Hertog is zeer stellig als hij zegt: "De Bijbel spreekt zoveel over recht en onrecht. Dat gaat bij God boven alles uit. Lees bijvoorbeeld Ezechiël 36 waar God zegt dat Hij zal opkomen voor zijn schapen als koningen het niet doen. God wil dat er recht gedaan wordt. Recht staat altijd boven roeping."

Dienende houding
Bij het ambt wordt wel gesproken van een 'tegenover', de persoon van de ambtsdrager valt niet altijd samen met zijn functie. "De functie van de ambtsdrager duidt op een meerwaarde, maar moet altijd vanuit Christus gestalte krijgen." De Bijbel bevat voldoende voorbeelden. "Denk maar aan Petrus. Hij ontvangt de verantwoordelijkheid uit handen van de Here Jezus. Dat is pure genade. Vanuit dat besef handelt hij, dienend en nederig. Met de opdracht 'Weid mijn schapen', heeft hij het ambt ontvangen. Paulus zet een krachtig en prachtig voorbeeld neer. Zie in Handelingen 20 hoe hij zich kwetsbaar opstelt. Iedere gezagsdrager kan van deze houding leren, zich realiserend dat hij een dienaar is, die moet opzien naar de opperherder. Dat moet het stempel zijn op het werk van iedere ambts- en gezagsdrager."

Vergeven en vergeten?
Misleidende denkbeelden beperken zich niet tot te sterke loyaliteiten en verheven roepingsbeelden. Ze betreffen ook de gedachten over vergeven en vergeten.
"Deze woorden worden snel en gemakkelijk in de mond genomen", weet ds. Den Hertog. "Ook door de daders. Zij verwachten vergeving als zij berouw betuigen. Dat is te eenvoudig. Berouw moet je kunnen zien. De reële vraag moet beantwoord worden: wat heeft het slachtoffer daarvan gezien? Vergeving en verzoening zijn lastige woorden. Ze worden vaak verward. Met vergeving zou alle leed geleden moeten zijn, denkt men vaak. Maar dat doet geen recht aan de slachtoffers. Het is begrijpelijk dat zij niet zoveel kunnen met deze begrippen. Daarom is het beter om de woorden recht en onrecht te gebruiken. De vraag 'Is het slachtoffer recht gedaan?' roept een andere reactie op dan 'Kun je de dader vergeven?' Vergeving moet op goede gronden plaatsvinden. En vandaaruit mag je hopen dat het tot verzoening leidt, maar dat moet blijken in de praktijk."

- - -
Meer informatie over het Meldpunt op www.cgk.nl, onder 'Klachten' en op www.meldpuntmisbruik.nl.

Ds. Paul den Hertog (1958) is predikant van gemeente De Bron in Amsterdam-West. Vanaf het allereerste begin was hij betrokken bij de 'Klachtencommissie misbruik pastorale en andere kerkelijke gezagsrelaties', tegenwoordig bekend onder de naam 'Commissie seksueel misbruik'. Sinds 2001 is hij voorzitter.


 


Abonneer u nu op de RSS-feed van De Wekker