Artikel
2017-07-07
Interview: Semper reformanda!? Door Joanne Bos

Dit artikel draagt als titel een adagium uit de reformatie. Het betekent zoveel als: blijf hervormen. Ik heb het overgenomen uit de notitie ‘Het nieuwe leren in de kerk. Verkenningen om te komen tot een meer eigentijds leermodel’ van de Christelijke Gereformeerde kerk in Eindhoven.

Alvorens ik deze notitie in handen kreeg, ben ik afgereisd naar Eindhoven voor een gesprek met de tweede voorzitter van de kerkenraad, Ben Velthove. Met één prangende vraag: hoe is deze gemeente ertoe gekomen om de tweede kerkdienst af te schaffen?

Leren in de kerk
Inmiddels is de tweede kerkdienst, de zogenaamde leerdienst, afgeschaft in jullie gemeente. Kun je de situatie omschrijven die jullie hiertoe heeft gebracht?
Al in de tijd van dominee Vogel, die hier stond van 1980 tot 2000, werd het middagbezoek in de kerk minder en in de afgelopen tien jaar zijn vrijwel alle 15 tot 25-jarigen weggegaan. In 2014 was het bezoekersaantal in de middagdienst teruggelopen tot slechts tien of vijftien mensen. Mede door deze leegloop, maar ook door ons visiedocument van 2007 *), zijn we ons als kerkenraad gaan bezinnen op ‘leren in de kerk’. Wat houdt dat precies in? En hoe geven we er vorm aan? Inmiddels hebben we de tweede kerkdienst als leerdienst afgeschaft en zijn we overgegaan tot andere manieren van leren.

Welke vormen hebben jullie geprobeerd te geven aan dat leren in de kerk?
Allereerst hebben we ons als kerkenraad bezonnen op wat gemeente-zijn eigenlijk is en waarom wij gemeente zijn. Leren is één van de vier pijlers van de kerk, naast prijzen, dienen en getuigen. Dat lezen we al in Handelingen 2 waarin de eerste christengemeente wordt omschreven. Begin 2011 hebben we in drie diensten aandacht besteed aan ‘leren in de kerk’ en zo werd het een thema dat gemeentebreed besproken werd. In die periode zijn we ook gestart met een zogenaamde 2-in-1 dienst. Na de verkondiging in de ochtend dronken we met elkaar koffie om vervolgens direct door te gaan met een verdiepingsdienst. Hierin werd de preek nabesproken en de verkondiging verder uitgewerkt. In het begin leek dit een goed concept, maar na verloop van tijd bleven ook hier de mensen weg. Vervolgens probeerden we de middagdienst meer eenvoudig te houden om daarmee jongeren en hun ouders terug in de dienst te krijgen. Deze doelgroep bleef echter weg. In het seizoen 2014-2015 hebben we een driejarenplan opgesteld met het idee van een leerhuis, waarin oudere, wijzere kerkgangers de mensen die nog niet zoveel weten, op weg helpen. Dit werkte aanvankelijk goed, maar in de tweede helft van het seizoen bleek ook hiervoor de belangstelling sterk terug te lopen. Onderwijl bleven we ons als kerkenraad bezinnen op het fenomeen van leren in de Bijbel en in de kerkgeschiedenis.

Het nieuwe leren in de kerk
Hoe hebben jullie de studie naar leren in de kerk en de oorsprong van de leerdienst aangepakt?
De notitie ‘Het nieuwe leren in de kerk’ hebben we opgedeeld in zes onderdelen. Eerst hebben we ons ervan vergewist dat leren erbij hoort, mede gebaseerd op Handelingen 2, zoals ik al zei. Vervolgens hebben we onderzoek gedaan naar het leren in het Oude en het Nieuwe Testament. Ten vierde hebben we de meest voorkomende Bijbelse begrippen die samenhangen met leren op een rijtje gezet. Ten vijfde geven we een korte samenvatting van het ontstaan van de leerdienst in de kerkgeschiedenis. En tot slot geven wij onze visie op leren, gestoeld op het voorgaande, in de huidige tijd.
Uit dit onderzoek kwam duidelijk naar voren dat de leerdienst bedoeld is als onderdeel van de geloofsopvoeding van kinderen en jongeren. Dat is dan ook in eerste instantie de beoogde doelgroep van het leermoment. De catechismuspreek, zoals die tot de dag van vandaag bekend is, is door de synode van Den Haag in 1586 verplicht gesteld voor alle kerken. Later, eind achttiende eeuw, viel door de scheiding van kerk en staat de school als invloedssfeer van de kerk weg, dat maakte het belang van de catechismuspreek en de kindercatechese nog groter. Het doel van het leermoment is dus om kinderen, jongeren en hun ouders Bijbels onderwijs te geven.

Hoe geeft de gemeente nu vorm aan het onderwijzen van kinderen en hun ouders?
Wij werken toe naar een kringstructuur met een tweewekelijkse samenkomst. Deze kringen zijn onderscheiden naar doelgroep. Nieuw-gelovigen bieden we nu bijvoorbeeld Christianity Explored aan, waarbij de deelnemers het volledige Marcus-evangelie doornemen. Voor degenen in onze gemeente, of daarbuiten, die met grote, onopgeloste vragen zitten, is de Grote Vragen Kring bedacht. Met een derde kring wordt toegewerkt naar een programma waarbij gemeenteleden weer helemaal door de kernen van de geloofsbelijdenis gaan. De leiding van de kringen is in handen van mensen die goed weten waar ze het over hebben. Tegelijkertijd werken we samen met de andere zes kerken uit Eindhoven bij het geven van een Alpha-cursus, meerdere keren per jaar. Ter afsluiting daarvan bezoeken de cursisten alle kerken om een dienst mee te maken. Hierbij wil ik benoemen dat de nieuwe mensen in onze gemeente van de Alpha-kring komen of een rooms-katholieke achtergrond hebben. Deze mensen kun je moeilijk of niet met de Heidelbergse Catechismus bereiken. Ten slotte voeren we als gemeente al enkele jaren gesprekken met de andere drie 'G-kerken' - PKN, NGK en GKV - om tot een gezamenlijke middag- of avonddienst te komen. Een dienst die we willen aanbieden aan onze gemeenteleden en aan de stad.  

Fundamentele discussie
Hoe wordt er in de eigen gemeente gereageerd op deze veranderingen?
Aan het begin van dit traject is een aantal mensen naar Den Bosch vertrokken. De meeste leden van onze kerk begrijpen en onderschrijven het proces dat we ingegaan zijn. Sommigen, voornamelijk ouderen, moeten wel erg wennen aan de nieuwe vorm. We hadden kunnen blijven doormodderen en zeggen: ‘Waar twee of drie in Mijn naam bijeen zijn, daar ben Ik in hun midden’, dan voldeden we aan de norm van de kerkorde en was er geen ‘gedoe’ met de classis ontstaan. Maar als je ziet dat een vorm, wat de tweede kerkdienst is feite is, niet meer werkt, moet je daar naar onze mening niet voor weglopen. Als kerkenraad zouden we graag zien dat er een fundamentele discussie komt over de vraag wat leren in de Bijbel betekent en hoe we de Bijbelse principes kunnen vertalen naar de situatie van vandaag. We weten dat de CGK Eindhoven niet de enige is die met dit vraagstuk worstelt. In het zuiden zijn al meerdere kerken vanwege het wegblijven van bezoekers gestopt met de middagdiensten. Ook in ons eigen kerkverband neemt de ongemakkelijkheid rond de tweede dienst toe. Laten we hierover in gesprek gaan en er niet, onder het mom van de kerkorde, voor weglopen.

Ben Velthove (1952) woont met zijn vrouw in Eindhoven waar hij tweede voorzitter van de kerkenraad is. Samen met de eerste voorzitter, Erik de Ruiter, en de voorganger, Aart van der Maarl, is Ben schrijver van de notitie 'Het nieuwe leren in de kerk' waarnaar in dit artikel verwezen wordt. De notitie is te verkrijgen bij de scriba van CGK Eindhoven.

- - -
*) Hierin staat: 'Als gemeente willen we verder wortelen in het geloof, groeien in de kennis van God en zijn Zoon Jezus.'


 


Abonneer u nu op de RSS-feed van De Wekker