Doop to go

To go
Bovenstaande tekst op een blauw-witte poster bij de ingang van een kerk in het noorden van Duitsland trok mijn aandacht. Dat ook de doop ‘to go’ verkrijgbaar is, was mij nog onbekend. In de 70/80’er jaren van de vorige eeuw ontstond in Amerika de ‘take away’ eetcultuur. De groei van fastfoodketens sloot aan bij de toenemende haast die we kregen. De tijd om het eten zelf te kopen, te bereiden en samen met anderen in de vorm van een maaltijd te genieten werd steeds meer iets voor bijzondere gelegenheden. In 1999 opende de grootste supermarktketen van ons land voor de mensen onderweg zijn eerste ‘to go’-winkel op het treinstation van Den Bosch (toen nog ‘gemakswinkel’ geheten). ‘Voor de snelle winkelervaring’. Vandaag de dag drink je je koffie to go uit een wegwerpbeker, al lopend of rijdend naar de kinderopvang, de school, het werk en weer terug naar huis. We zijn druk, voortdurend onderweg, daar past het leven zich op aan.

Ongecompliceerd
Ik vond wat meer informatie over de doop to go op de website van de Duitse kerk. Ze blijkt deze al meerdere jaren aan te bieden. Wat het zo aantrekkelijk maakt is het open concept. Je hoeft je niet van tevoren aan te melden, binnen de aangekondigde uren kom je gewoon, alleen of met familie of vrienden. Na een kort gesprek met de pastor word je gedoopt. De kerk zorgt voor de muzikale omlijsting en na afloop is er koffie en thee. ‘Doop to go’ richt zich op mensen die een persoonlijke doop willen, maar zonder veel organisatorische rompslomp. Hetzij als langgekoesterde wens, als spontane beslissing of als gezinsvriendelijk aanbod. Ook kinderen kunnen zo gedoopt worden. Aldus de uitleg van de kerk.

Behoefte
Vanwaar dit fenomeen? Ik noemde al de haastcultuur waarin we zijn terechtgekomen. Het doet me denken aan de ‘Autobahnkirchen’ die je ook in Duitsland hebt. Onderweg op de snelweg neem je je moment van bezinning en rust voor de ziel. Geen kerkdienst en geen gemeente. Dus individualisering en ontkerkelijking spelen een rol. De groep ongedoopten groeit. De grote druk waaronder mensen staan schept de behoefte aan manieren van onthaasten. Velen, waaronder veel jongeren, voelen zich verweesd en willen ‘ergens bij horen’. Het ritueel van de doop beeldt een nieuw begin uit. Zo voelen mensen het ook als ze het ondergaan. Er is behoefte om een punt te zetten achter een verleden van schuld en nare ervaringen. Dat de kerk naar manieren zoekt om wat ze vanouds in huis heeft aan te bieden om aan deze behoefte tegemoet te komen, kan ik begrijpen. Die behoefte is onmiskenbaar. Ik ken voorbeelden van voorgangers die in diensten waarin volwassenen worden gedoopt, op een gegeven moment de aanwezigen uitnodigen om, wie dat wil, naar voren te komen om ook gedoopt te worden. De doop herbergt zo’n krachtige symboliek dat ook buiten de kerkelijke kaders dit ritueel wordt toegepast. Iemand vertelde me dat hij tijdens een Alpha-cursus was gedoopt. Tijdens het weekend, een vast onderdeel van deze cursus, bleek er een opblaasbaar waterbad aanwezig en werd de doop bediend door de cursusleiding. Ook op christelijke festivals wordt gelegenheid geboden tot de doop.

Bijbelse wortels?
Hoewel het iets van deze tijd lijkt te zijn, kom je het to go-concept al in de Bijbel tegen. Als het volk Israël Egypte verlaat, viert het het eerste Pascha en dat is een Pascha to go: ‘Aldus zult gij het eten: uw lendenen omgord, uw schonen aan uw voeten en uw staf in uw hand; overhaast zult gij het eten’ (Ex. 12:11). In Handelingen 8 lezen we over een doop to go, bediend door Filippus aan de Ethiopische kamerling: ‘Terwijl zij onderweg waren, kwamen zij bij een water, en de kamerling zei: Zie, daar is water; wat is ertegen dat ik gedoopt word? En hij liet de wagen stilhouden en beiden daalden af in het water, zowel Filippus als de kamerling, en hij doopte hem.’ Sommigen vonden dit te snel gaan en maakten eerst melding van de belijdenis van het geloof door de kamerling, voordat de doop plaatsvond; een geloofsbelijdenis to go. Maar het gaat in deze twee Bijbelse geschiedenissen om dusdanig bijzondere omstandigheden, dat ze moeilijk als grond voor de huidige doop-to-go-praktijk kunnen dienen.

Go to-doop
De kerk van de reformatie stelde als kenmerk van wat een sacrament mag heten, dat Christus zelf de opdracht ertoe gaf. Daarom kennen wij twee sacramenten: de doop en het avondmaal. Na Pasen gebood Christus Zijn discipelen: ‘Gaat dan heen, maakt al de volken tot Mijn discipelen en doopt hen in de naam van de Vader en van de Zoon en van de Heilige Geest en leert hun onderhouden al wat Ik u bevolen heb’ (Matt. 28:19). Het ‘go’ klinkt hier wel degelijk. Christus maakt Zijn discipelen tot wereldreizigers. Het ‘ga’ gaat voorop. Doel is om al de volken tot discipelen te maken, door hen te dopen. En door hen te onderwijzen. Doop en onderwijs zijn door de kerk altijd bij elkaar gehouden.

In de vroege kerk moesten nieuwe toetreders eerst een intensief traject van onderwijs volgen, voordat ze werden gedoopt. Wij, die onze kleine kinderen dopen, laten hen catechisatie volgen opdat ze hun doop leren verstaan. Bij alle haast bij de uittocht uit Egypte in Exodus 12 valt de uitgebreide instructie op hoe het Pascha gevierd moet worden. De kamerling uit Ethiopië was reeds aanbidder van Israëls God en werd door Filippus onderwezen wie Jezus is, alvorens hij werd gedoopt. De christelijke doop is een afsterven van de zonde en opgewekt worden tot een nieuw leven achter Jezus (Romeinen 6), en dat betekent kruisdragen. Het lijkt me dat deze dingen in een kort gesprek voor een doop to go niet voldoende ter sprake kunnen komen. Zonder inbedding in een christelijke leergemeenschap levert de doop oppervlakkige gelovigen op. Dat geldt overigens ook van de doop als ze niet ‘to go’ is.