Deze serie artikelen zal aandacht geven aan de verschillende namen van God zoals we die in de Bijbel tegenkomen. Wat betekenen die namen in de Bijbelse context en wat betekenen ze voor de gelovigen vandaag? Vandaag deel 4: YHWH Roï, de Heer mijn Herder.
YHWH Roï. God mijn Herder. Een overbekend Bijbels beeld van God. Deze prachtige uiting van wie God is komt echter slechts één keer voor in het Oude Testament, althans in deze woordcombinatie, YHWH Roï. En toch, wijst niet heel het Oude Testament al naar de goede Herder die we in het Nieuwe Testament tegenkomen? Al vanaf de schepping, via de Psalmen en de profeten, wijst de hele TeNaCh verlangend vooruit naar de goede Herder. De beloofde Messias, die als de ultieme en unieke goede Herder Zijn leven zal geven voor Zijn schapen. In die weg verzoent de Vader zichzelf met de wereld.
Weiden en hoeden
God zal zich altijd antropomorf openbaren aan mensen. Dat wil zeggen dat Hij zich in beelden openbaart die voor mensen te begrijpen zijn. Tegelijk geldt dat die beelden altijd slechts een kant of aspect van God laten zien. God is immers in geen enkel beeld te vangen. Van de vele beelden die we aangereikt krijgen vanuit de Bijbel over Wie God is en wat Hij doet, is het beeld van de Herder een van meest aansprekende beelden. Aansprekend en ook veelzeggend, want het beeld laat veel zien van Wie God is en wat Hij doet. Roï komt in het Hebreeuws van een werkwoord dat ‘weiden, hoeden’ betekent. Dat is de hoofdtaak van de herder, die zijn kudde laat weiden in groen grasland.
En tegelijk hoedt de herder. Dat betekent aan de ene kant de herderlijke zorg om de schapen en lammeren bijeen te houden. Eventuele ongehoorzame schapen roept de herder tot de orde, desnoods met behulp van zijn herdersstaf. Aan de andere kant heeft het hoeden ook een beschermend karakter: de herder behoedt de schapen voor gevaren van buitenaf.
Wat zeggen de namen precies over Wie God is?
Hoe weinig dit woordpaar ook voorkomt in het Oude Testament, de inhoudelijke kant van God als Herder komt zowel in het Oude als het Nieuwe Testament veel vaker naar voren. Ik zal eerst enkele oudtestamentische teksten voor het voetlicht halen, daarna trek ik de lijn naar het Nieuwe Testament.
Psalm 23
Zoals hierboven al gesteld: als het gaat over de woordcombinatie YHWH Roï kunnen we vrij kort zijn. Deze combinatie komt als zodanig maar één keer voor in de Bijbel, en wel in een van de meest bekende Bijbelteksten: Psalm 23. Dat juist David dit beeld van God gebruikt, hoeft niet te verwonderen. David wist waarover hij het had. Hij is de herdersjongen die we voor het eerst tegenkomen in 1 Samuël 16 als de jongste zoon van Isaï die de schapen weidt, op het moment dat de profeet Samuël naar Isaï gekomen was om de nieuwe koning van Israël te zalven. Als David Psalm 23 begint met die bekende woorden, de HEERE is mijn Herder, weet David waarover hij het heeft.
Hij kent de gevaren – het beschermen van de schapen kon betekenen dat je met wilde dieren moest vechten, zoals David zelf ook zegt in 1 Samuel 17, wanneer hij weet dat hij er klaar voor is om Goliath te bestrijden.
De HEERE mijn Herder
Het is niet een droge constatering van David in Psalm 23, dat hij God ‘zijn’ Herder noemt. Het is een heel persoonlijke belijdenis! En dat brengt ons dan ook bij die andere naam, die eigennaam waarmee de HEERE Zich openbaarde aan Mozes, aan Zijn volk: YHWH. De Verbondsnaam waarmee de Allerhoogste zich verbindt met mensen, Zijn eigen uitgekozen volk dat Hij bevrijdde uit de macht van Egypte, uit de slavernij. En vanuit het verbond dat de Almachtige sluit, ontstaat de verbondenheid, een wonderlijke relatie met de Almachtige, die binnen dat verbond de Zijnen voorziet zoals een herder voorziet. Dat is een andere naam waarmee de Here zich laat kennen: De HEERE voorziet, YHWH YIREH … YHWH ROI ligt dicht aan tegen YHWH YIREH, de Here die voorziet. Etymologisch een andere stam in het Hebreeuws, maar er zit slechts één letter verschil in – terwijl inhoudelijk dus wel degelijk enkele lijnen te trekken zijn, omdat de taak van de herder is om de schapen te voorzien van grasland, water en bescherming.
In de indrukwekkende geschiedenis van Genesis 22 voorziet God Zelf in een offerlam. Wanneer Abraham met zijn zoon, zijn enige, op weg is om het onmogelijke te moeten doen, weet Abraham al van de God die Zelf zal voorzien. Als Izak vraagt: ‘Zie, hier is het vuur en het hout, maar waar is het lam voor het brandoffer?’ is het antwoord van Abraham: ‘God zal Zichzelf voorzien van het lam voor het brandoffer, mijn zoon.’ De Herder voorziet.
"Het beeld van de Herder laat veel zien van Wie God is en wat Hij doet"
Ezechiël toont de ware aard van de YHWH ROI
David is niet de enige die God als Herder typeert. Via de profeet Ezechiël krijgen de leiders van Zijn volk er flink van langs, omdat zij Gods volk niet weiden. In Ezechiël 34:4-6 staat wat van een herder verwacht mag worden, dat wat de leiders van het volk niet doen en waar zij voor aangeklaagd worden: ‘Het zwakke versterkt u niet, het zieke geneest u niet, het gebrokene verbindt u niet, het afgedwaalde brengt u niet terug en het verlorene zoekt u niet, maar u heerst met geweld en met harde hand over hen. Ze zijn overal verspreid, zonder herder, en ze zijn alle dieren van het veld tot voedsel geworden: ze zijn verspreid. Mijn schapen dwalen rond op alle bergen en op elke hoge heuvel. Over heel het aardoppervlak zijn Mijn schapen verspreid. Er is niemand die naar ze vraagt, en niemand die ze zoekt.’
Hoe ernstig de aanklacht ook is, hier zien we wat de HEERE zelf doet als Herder voor de Zijnen: versterken, genezen, verbinden, verdwaalden terugbrengen, zoeken. Dat alles zal Hij eens Zelf gaan doen, belooft Hij even later. De Herder zal Zelf naar Zijn schapen vragen en naar ze op zoek gaan: ‘Ik zal Zelf Mijn schapen weiden en Ik zal ze Zelf doen neerliggen, spreekt de Heere HEERE’ (34:15)
Ook Jesaja profeteert in onovertroffen bewoordingen over hoe de HEERE als een herder Zijn kudde zal weiden: ‘Hij zal de lammetjes in Zijn armen bijeenbrengen en in Zijn schoot dragen; de zogenden zal Hij zachtjes leiden’ (Jes. 40:11)
"We zien wat de HEERE Zelf doet als Herder voor de Zijnen: versterken, genezen, verbinden, verdwaalden terugbrengen, zoeken"
Een nieuw Verbond, dezelfde Herder
De profetieën in het Oude Testament wijzen steeds duidelijker naar de Komende, de Messias. Steeds wordt gewezen op de heerschappij van de Komende, die zal voor eeuwig zijn. Oude profetieën van Ezechiël 34 en Micha 5 gaan in vervulling in het leven van Jezus Christus, Gods Gezalfde. In Johannes 10:14 staat dat de Here Jezus van Zichzelf getuigt: ‘Ik ben de goede Herder en Ik ken de Mijnen, en word door de Mijnen gekend …’
In Zijn woorden is de lijn naar het Nieuwe Testament heel duidelijk. Juist wanneer Jezus die typisch oudtestamentische verbondsterminologie gebruikt: IK BEN de goede Herder. De Verbondsnaam YHWH klinkt daar direct in door en Jezus verbindt daar direct die belofte aan: ‘IK BEN de goede Herder. Een goede herder heeft zijn leven over voor zijn schapen’ (Joh. 10:11).
Het verbond kent wel twee kanten: zegen en vloek. Die lijn wordt voortgezet in het Nieuwe Testament, waar meer dan eens verwezen wordt naar het laatste oordeel. Het gaat hier immers om een eeuwig verbond. Bijzonder dat in Mattheüs 25 het beeld van de Herder weer terugkomt, waar gesproken wordt over de tweede komst van de Zoon des mensen, waarna een beschrijving van het eindoordeel volgt. Alle volken worden voor Zijn troon bijeengebracht en dan staat er in vers 32 en 33: … en Hij zal ze van elkaar scheiden zoals de herder de schapen van de bokken scheidt. En Hij zal de schapen aan Zijn rechterhand zetten, maar de bokken aan Zijn linkerhand.
Met die ernstige werkelijkheid kijken we nog even terug op Psalm 23. YHWH Roï. De HEERE mijn Herder. Zo heel persoonlijk belijdt David zijn geloof in deze Opperherder. Wie dat niet doet, wie de Herder niet erkent, wie niet schuilt achter het bloed van de goede Herder, dat vergoten werd tot verzoening van al onze zonden, zal door de Herder veroordeeld worden.
Drie-enig
Het beeld van YHWH Roï geeft zo ook zicht op het werk van de Drie-enige God; YHWH Roï, die in Zijn Zoon laat zien wat dat betekent, wanneer we de goede Herder Zijn leven zien geven aan het kruis. Daar hebben we, in Zijn stervensnood, Gods diepste woord vernomen, zoals een lied gaat. Een woord van overstelpende liefde van de Herder voor Zijn schapen.
De Heilige Geest komt in een ander beeld ook terug in Psalm 23, als we lezen over de olie: U zalft mijn hoofd met olie. In de Bijbel is olie een beeld van de Heilige Geest. God zalft Zijn kinderen met de Heilige Geest.
Hij zalft mijn hoofd met olie. Dat is de belofte van Gods Geest. Zoals een schaap olie op zijn kop krijgt om hem te beschermen tegen vliegen en bacteriën – schapen zijn kwetsbare dieren! – zo stort YHWH Zijn Geest uit over Zijn kudde en schenkt ons leven en overvloed (Joh. 10:10).
Een krachtig beeld van tederheid
Zoals een herder zorgt en zijn schapen en lammetjes voorziet van grazige weiden en stille wateren, is deze Verbondsgod als Herder de Aanwezige, ook vandaag.
Een krachtig en veelzeggend beeld, ook al is de herder grotendeels uit het hedendaagse straatbeeld verdwenen. Wie in het bos of over heidevelden wandelt, kan zeker nog een herder met zijn kudde tegen het lijf lopen. Toch spreekt het beeld van God als Herder tot de verbeelding. Psalm 23 is immers door de eeuwen heen voor vele van Gods kinderen tot grote troost geweest. Is het niet juist vanwege de beloften die door de hele Bijbel heen woorden geven aan Wie God is, voor Zijn volk in de eerste plaats, maar in Christus de goede Herder ook voor al wie in Hem gelooft: de goede Herder geeft Zijn leven voor Zijn schapen. Op die manier beschermt, ja koopt Hij vrij van de boze machten.
Grotere liefde is er niet.
